Prawo cywilne

Pełnomocnictwo to pojęcie, które rozumiane jest co najmniej na dwa sposoby. Z jednej strony jest to czynność prawna, której treścią jest oświadczenie woli mocodawcy, upoważniające określoną osobę do dokonywania w jego imieniu określonych w pełnomocnictwie czynności prawnych. Z drugiej strony – pojęciem tym określa się także dokument obejmujący treść omawianego oświadczenia woli.

Pełnomocnictwo może zawierać upoważnienie do dokonania takich tylko czynności, jakie mocodawca mógłby dokonać samodzielnie, z wyłączeniem wszakże czynności prawnych mających ściśle osobisty charakter (np. uznanie dziecka).

Rodzaje pełnomocnictw

Nie jest dopuszczalne udzielenie pełnomocnictwa do wszystkich czynności prawnych. Kodeks cywilny, w art. 98, przewiduje następujące rodzaje pełnomocnictw:

• pełnomocnictwo ogólne – obejmujące umocowanie do dokonywania czynności nieprzekraczających zakresu zwykłego zarządu
• pełnomocnictwo rodzajowe – obejmujące umocowanie do dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, określonych w tym pełnomocnictwie
• pełnomocnictwo szczególne – obejmujące umocowanie do dokonania konkretnej, wskazanej w pełnomocnictwie czynności.

Forma pełnomocnictwa

Zasadą jest, że pełnomocnictwo może być udzielone w dowolnej formie. Od zasady tej istnieją jednak istotne wyjątki, wskazane w art. 99 KC.

W pierwszej kolejności chodzi o sytuację, w której do dokonania określonej czynności niezbędne jest zachowanie określonej formy czynności prawnej. Wówczas, zgodnie z art. 99 §1 KC, pełnomocnictwo powinno być udzielone w tej samej formie. Przykładowo zatem: skoro przeniesienie własności nieruchomości wymaga zachowania formy aktu notarialnego, pełnomocnictwo do sprzedaży nieruchomości również powinno być udzielone w formie aktu notarialnego.

Drugim wyjątkiem od zasady dowolności formy jest pełnomocnictwo ogólne, które powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie (art. 99 §2 KC).

Ponadto wymóg zachowania szczególnej formy pełnomocnictwa (pod rygorem nieważności) może także wynikać z przepisu szczególnego. Przykładowo wskazać należy tutaj: prokurę (art. 109(2) §1 KC) czy pełnomocnictwo udzielane przez wspólnika spółki z o.o. do uczestniczenia w zgromadzeniu wspólników oraz wykonywania prawa głosu (art. 243 § 2 KSH) – wymagające dla ważności formy pisemnej czy też pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1018 § 3 zd. 3 KC) – wymagające formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym.

Zdolność do czynności prawnych pełnomocnika

Pełnomocnik musi mieć co najmniej ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z art. 100 KC, okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy. Nie ma znaczenia, czy mocodawca w chwili udzielania pełnomocnictwa wiedział o tym, że pełnomocnik ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Nie ma również znaczenia fakt, że do ograniczenia zdolności do czynności prawnych doszło po udzieleniu pełnomocnictwa.

Pełnomocnikiem nie może być natomiast osoba, która nie ma w ogóle zdolności do czynności prawnych. Czynność prawna dokonana przez takiego pełnomocnika jest bezwzględnie nieważna.

Dalsze pełnomocnictwa

W określonych ściśle w Kodeksie cywilnym sytuacjach, pełnomocnik może udzielić pełnomocnictwa kolejnej osobie, w imieniu i ze wszystkimi skutkami dla mocodawcy, czyli dla osoby, od której sam pełnomocnictwo otrzymał. Zakres tych sytuacji określa art. 106 KC, zgodnie z którym pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Substytut (tzn. dalszy pełnomocnik) może ustanawiać dalszych substytutów – w wypadkach wyżej wymienionych.

Zakres umocowania substytucyjnego może być taki sam, jak zakres umocowania w ramach pełnomocnictwa głównego, bądź też być od niego węższy. Nigdy jednak nie może być szerszy (pełnomocnik nie może udzielić pełnomocnictwa do dokonania czynności, do których dokonania sam nie jest uprawniony).

Kilku pełnomocników

Może zdarzyć się i tak, że mocodawca ustanowi kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania. Wówczas każdy z pełnomocników, zgodnie z art. 107 KC, może działać samodzielnie, chyba że z treści pełnomocnictwa wynika co innego (przykładowo pełnomocnictwo może stanowić, że pełnomocnicy mogą działać tylko łącznie – mamy wówczas do czynienia z tzw. pełnomocnictwem łącznym).

Zasada samodzielnego działania każdego z kilku pełnomocników dotyczy także sytuacji, gdy pełnomocnik ustanowi dalszego pełnomocnika.

Zobacz również:

• Osoba czynna w lokalu przedsiębiorstwa
• Odwołanie i wygaśnięcie pełnomocnictwa
• Rzekomy pełnomocnik (falsus procurator)